Uwagi wstępne do laickości. Czesław Janik

IMG_5666

Termin „laicyzm” to synonim „świeckości”. Z laicyzmu wyprowadzamy termin „laickość” (np. szkoły publicznej) czy też termin „laicyzacja”, oznaczający proces wyzwalania się różnych dziedzin życia (społecznego, kulturalnego itd.) spod wpływu kościoła i jego funkcjonariuszy – kleru. Laicyzacją określa się również nadanie charakteru świeckiego państwu, usunięcie wpływu czy dominacji lub władzy duchowieństwa, ogólnie – zeświecczenie państwa czy społeczeństwa. Laicyzacja dotyczy wszelkich przejawów życia; występuje w sztuce, literaturze, oświacie itd.

Pomimo zmian zachodzących w Rzeczypospolitej Polskiej po 1989 r., nie zdołaliśmy jako państwo i społeczeństwo przezwyciężyć rozwiązań systemowych, w które zakodowana jest walka. W świadomości zbiorowej pozostało utrwalone myślenie, że najwłaściwszym rozwiązaniem, eliminującym konflikty na styku państwo – sfera wyznaniowa, czy wierzący -niewierzący jest przyjęcie systemu normatywnego, określanego jako „model państwa świeckiego”. W preambule Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. zapisano: My, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga (…) jak i nie podzielający tej wiary (…), a więc w naszej umowie społecznej zgodziliśmy się na to, że w przyszłości nie będzie równych i równiejszych, bowiem Rzeczpospolita jest dobrem wspólnym (art. 1) i jest demokratycznym państwem prawnym (art. 2), zaś władza zwierzchnia należy do Narodu (art. 4). W art. 25 ust. 2 Konstytucji zapewniono, że władze będą zachowywały bezstronność wobec przekonań obywateli RP. Zagwarantowano w Konstytucji równość wobec prawa (art. 32 ust. 1), zakazano dyskryminacji (art. 32 ust. 2), zakazano poniżania (art. 40). Konstytucja nakłada na każdego obowiązek szanowania wolności i praw innych. Prawo konstytucyjne swoje a praktyka codzienna swoje. Wystarczy przywołać zachowania administracji państwowej (począwszy od premiera na wójcie gminy kończąc), zachowania strażnika Konstytucji – Prezydenta RP, posłów, senatorów, ministrów, którzy dzień w dzień „załatwiają interesy” z funkcjonariuszami Kościoła Katolickiego „dla dobra wspólnego”.

Laicyzm – świeckość jest równorzędny, równoprawny z religiami – wyznaniami. Aby to urzeczywistnić potrzebne jest państwo neutralne światopoglądowo, o którym zapomniano w tekście Konstytucji, bo Episkopatowi termin ten źle się kojarzył.

Nie przedłużając tych wywodów, którymi można by zapełnić opasłą książkę, poniżej podaję podstawowe pozycje książkowe, z którymi każdy, kto chce mówić o „laickości”, powinien się zapoznać, choćby z tego względu, że są kopalnią wiedzy prawniczej, jak też uzbroją w argumentację niezbędną do prowadzenia jakiejkolwiek poważnej dyskusji:
1) Bezstronność religijna, światopoglądowa i filozoficzna władz Rzeczypospolitej Polskiej, pod. red. Tadeusza J. Zielińskiego, Wyd. ChAT, Warszawa 2009;
2) Borecki Paweł, Geneza modelu stosunków państwo-kościół w Konstytucji RP, Wyd. Sejmowe, Warszawa 2008;
3) Brzozowski Wojciech, Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2011;
4) Czohara A., Górowska B., Nadolski M., Osuchowski J., Dylematy wolności sumienia i wyznania w państwach współczesnych, Wyd. Elipsa, Warszawa 1996;
5) Faski Jacek, Ewolucja republikańskiej laickości we Francji, „Państwo i Prawo”, nr 2/2008, s. 54-64;
6) Francuska ustawa z 9 grudnia 1905 roku o Rozdziale Kościołów i Państwa z perspektywy stu lat, red. Michał Pietrzak, Wyd. Liber, Warszawa 2007;
7) Hess Agnieszka, Państwa a Kościół. Doświadczenia austriackie, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003;
8 ) Łopatka Adam, Prawo do wolności myśli, sumienia i religii, Wyd. Scholar, Warszawa 1995;
9) Małajny R. M., „Mur separacji” – państwo a kościół w Stanach Zjednoczonych Ameryki, Katowice 1992;
10) Neutralność światopoglądowa państwa, red. E. Nowicka-Włodarczyk, Kraków 1998;
11) Osiatyński Wiktor, Prawa Człowieka i ich granice, Wyd. Znak, Kraków 2011; tenże: Rzeczpospolita obywateli, Warszawa 2004;
12) Osuchowski Janusz, Stosunki wyznaniowe w Polsce na tle transformacji ustrojowej, Wyd. Elipsa, Warszawa 1996;
13) Pietrzak Michał, Demokratyczne, świeckie państwo prawne, Wyd. Liber, Warszawa 1999; tenże: Prawo wyznaniowe, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2010;
14) Potz Maciej, Granice wolności religijnej. Kwestie wolności sumienia i wyznania oraz stosunku państwa do religii w Stanach Zjednoczonych Ameryki, Wrocław 2008;
15) Prawo i Religia, tom 1, pod red. Tadeusza J. Zielińskiego, Warszawa 2007;
16) Pro bono Reipublicae. Księga jubileuszowa Profesora Michała Pietrzaka, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2009;
17) Przestrzeń polityki i spraw wyznaniowych. Szkice dedykowane Profesorowi Januszowi Osuchowskiemu z okazji 75-lecia urodzin, pod red. Beaty Górowskiej, Warszawa 2004;
18) Stanosz Barbara, W cieniu Kościoła czyli demokracja po polsku, Wyd. IW. Książka i Prasa, Warszawa 2004;
19) Warchałowski Krzysztof, Prawo do wolności myśli, sumienia i religii w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Wyd. Tow. Nauk. KUL, Lublin 2004;
20) Winiarczyk – Kossakowska Małgorzata, Ustawy III Rzeczypospolitej o stosunku Państwa do Kościołów Chrześcijańskich, Wyd. Elipsa, Warszawa 2004;
21) Wolność myśli, sumienia i wyznania. Poradnik prawny, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 2004;
22) Zieliński Tadeusz J., Państwo wobec religii w szkole publicznej według orzecznictwa Sądu Najwyższego USA, Warszawa 2007.

Czesław Janik. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego oraz Szkoły Praw Człowieka Fundacji Helsińskiej. Współzałożyciel i od 2001 r. prezes Stowarzyszenia na rzecz Państwa Neutralnego Światopoglądowo „Neutrum”. W 2002 r. członek Zespołu Ekspertów Rządowej Komisji Konkordatowej, następnie w 2004 r. ekspert Senatu RP V Kadencji w pracach nad projektem  ustawy o zniesieniu Funduszu Kościelnego.

4
  

About admin

Administrator
Bookmark the permalink.

Comments are closed.